Türkçe Ailesi

  1. Anasayfa
  2. Fiilimsiler

Fiilimsiler

Türkçe Ailesi Türkçe Ailesi -
1655 0

Fiillere getirilen bazı eklerle türetilen ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevi alan sözcüklere fiilimsi denir.

  • Bütün fiilimsilerin kökü fiildir.
  • Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar.
  • Yan cümle oluştururlar.
  • Kip ve kişi eki alamazlar.
  • Olumsuzluk eki alabilirler.


1) İSİM-FİİL (MASTAR)

Fiillere “-ma, -ış, -mak” eklerinin getirilmesiyle yapılan ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklere isim-fiil denir.

Örnek:

  • Okulunu bitirmek, güzel bir iş sahibi olmak istiyordu.
  • Şiir okuyuna herkes hayran kaldı.
  • Bu köyden ayrılmak bana zor gelmişti.
  • Evin her tarafını güzelce temizlemenizi istiyorum.

Not: isim-fiil eki alan bazı sözcükler kalıplaşarak bir kavramın veya nesnenin adı olabilirler. Bu sözcükler artık fiilimsi değildir.

Örnek:

  • Annem dolma ve sarma yapmak için mutfağa geçti.
  • Yemek, kazma, çakmak, danışma, uçurtma, deneme, asma, kıyma…

Not: İsim-fiil eki olan –ma/-me ile olumsuzluk eki olan –ma/-me karıştırılmamalıdır.

Örnek:

  • Ortalığı toplama görevini kardeşime verdim. (İsim-fiil eki)
  • Bu saatte herkes uyuyor, ortalığı toplama. (Olumsuzluk eki)

2) SIFAT-FİİL (ORTAÇ)

Fiillere “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” eklerinin getirilmesiyle yapılan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklere sıfat-fiil denir.

Sıfatlar, mutlaka bir isimden önce gelerek onu niteler veya belirtir.

Örnek:

  • Geçen yıl bu topraklara buğday ektik.
  • Çok gülünesi bir film olmuş.
  • Sıra arkadaşımın okunmaz bir yazısı vardı.
  • Koşar adımlarla annesinin yanına gitti.
  • Tanıdık bir yüz görmek için etrafına bakındı.
  • Gelecek sezonda en başarılı futbolcular bizim olacak.
  • Sararmışyapraklar her tarafı kaplamıştı.

Not: Sıfat-fiil eki alan bazı sözcükler kalıplaşarak bir kavramın veya nesnenin adı olabilirler. Bu sözcükler artık fiilimsi değildir.

Örnek:

  • Yakacak sıkıntısını bu yıl da çekeceğiz.
  • Dolmuş tıklım tıklımdı.
  • Yanımıza fazla yiyecek ve içecek almamışız.

Not: Bazı sıfat-fiil ekleri biçim olarak zaman ekleriyle karıştırılabilir. Ayırt etmek için sözcüğün bir ismin sıfatı olup olmadığına dikkat etmeliyiz.

Örnek:

  • Koşar adımlarla kürsüye yöneldi. (Sıfat-fiil eki)
  • Bu atlet yüz metreyi on saniyede bile koşar. (Geniş zaman eki)
  • Tanıdıkinsanlar görmek istiyorum. (Sıfat-fiil eki)
  • Sınıfa girer girmez ünlü yazarı tanıdık. (Bilinen geçmiş zaman eki)
  • Benim boş boş gezecek vaktim yok. (Sıfat-fiil eki)
  • Alman turistler gün boyu Kapadokya’yı gezecek. (Gelecek zaman eki)
  • Kurumuş otları yakıp atlara yem yaptık. (Sıfat-fiil eki)
  • Su verilmeyen ağacın dalları kurumuş. (Duyulan geçmiş zaman eki)

Not: Sıfat-fiillerin nitelediği isimler bazen düşebilir. Bu durumda sıfat-fiiller o isimlerin yerine geçerek adlaşmış sıfat-fiil olurlar.

Örnek:

  • Geziden dönenler salona geçsin.

              Adlaşmış sıfat-fiil

3) ZARF-FİİL (ULAÇ)

Fiillere “-ip, -ince, -eli, -kan, -a, -madan, -dıkça, -arak, -r mez, -dığında, -casına, -asıya, -maksızın” eklerinin getirilmesiyle yapılan ve cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklere zarf-fiil denir.

Örnek:

  • Para biriktirip bisiklet alacakmış.
  • Beni otobüste görünce çok şaşırdı.
  • Buraya geleli daha birkaç saat oldu.
  • Okula giderkenkırtasiyeye uğrayıp kalem aldım.
  • Koşa koşayanına gitti.
  • Kimseye görünmeden gizli gizli gel.
  • Çırpındıkça batacağını anlamadı.
  • Koşuya katılanlar günün kalanını dinlenerekgeçirdi.
  • Gelir gelmez yatağa uzandı.
  • Aynaya baktığımda eski günler geliyor hatrıma.
  • Uçarcasına koşuyordu aylardır görmediği arkadaşına.
  • Doyasıya baktı hayallerini süsleyen bisiklete.
  • Dinlenmeksizin yürüyeceksin çıktığın yolda.