Dilimizin Zenginlikleri Projesi Uygulama Rehberi
1.Okul Öncesi Etkinlik Uygulama Rehberi (2026-2027)
1.1. Etkileşimli/Paylaşımlı Kitap Okuma: Etkileşimli kitap okuma çalışmalarında öğretmen çocuklara sorular sorar, tahminlerde bulunmalarını isteyerek onların kitapta geçen olay ve karakterlere tepki vermesini sağlar, hedef sözcükler belirleyerek yeni sözcükler kullanır. Paylaşımlı kitap okuma çalışmalarında öğretmen büyük ve resimli olan öykü kitapları kullanarak çocukların kitabın yazı ve resimlerini görmelerini sağlayacak şekilde oturur. Kitap, birlikte etkileşimli bir şekilde okunur.
1.2. Hikâye Tamamlama: Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunmalıdır. Kitabın tamamı okunmadan öğretmen uygun bir yerde kitabı sonlandırmalı ve çocuklar tarafından devam ettirmelerini istemelidir. Bu yöntem uygulanırken çocuğun söz dizimi kurallarına uygun olarak ve dil bilgisi yapılarını kullanarak cümle kurması teşvik edilmelidir.
1.3.Hikâye Kartı Hazırlama: Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunmalıdır. Çocuklar küçük gruplara ayrılır. Her grubun okunan hikâyeyi tekrar anlatması ve her çocuğun hikâyenin bir kısmının resmini çizmesi istenir. Hazırlanan çizimler olay sırasına göre sıralanır.
1.4. Söyle-Çiz: Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunmalıdır. Okunan kitabın ardından her çocuğa ikiye ayrılmış bir A4 kâğıdı verilir. Okunan kitapta her çocuğun anlamını bilmediği bir kelimeyi söylemesi istenir. Ardından çocuklara bu kelimenin anlamının ne olabileceğini düşünmeleri ve kâğıdın solundaki alana çizmeleri istenir. Bilinmeyen kelimelerin anlamı çocuklara tek tek açıklanır ve kâğıdın sağ tarafına kelimenin gerçek anlamının resmini çizmesi istenir. Üzerine sohbet edilir.
1.5. Kitap Tanıtma Çalışmaları: Öğretmen tarafından kitap okumaya başlamadan önce öğretmenin kitabın ismini, yazarını, çizen kişinin bilgilerini vermesi beklenir.
1.6. Kelime Bulma Oyunu: Temel Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından çocuklara kelime öğretilmesine odaklanan kelime kartları hazırlanacaktır. Temalar bağlamında hazırlanan bu kartlar ile zıt anlamlı eş anlamlı kelime bulma ile kelime nesne eşleştirme oyunları oynanabilir.
2.İlkokul/Ortaokul/Lise Etkinlik Uygulama Rehberi
2.1. Türkçesini Söyleyelim
Bu çalışma için görsellerden yararlanılabilir ya da okula yakın dış mekânlar tercih edilebilir. Yabancı sözcükleri tespit etme ve Türkçe karşılıklarını bulma çalışması bunlardan biridir. Bu etkinlikte öğrencilere, içinde anlamını bilmeme ihtimallerinin yüksek olduğu kelimeler ve/veya yabancı kelimeler içeren görseller gösterilir. Okula yakın bir sokak ya da caddeye sınıfça bir gezi de düzenlenebilir. Öğrencilerden görsellere bakarak / gezi sırasında Türkçe olmadığını tahmin ettikleri sözcükleri not etmeleri istenir. Daha sonra (gezi yapıldıysa sınıfa dönünce) not ettikleri sözcüklerin Türkçe’de yerleşik olup olmadığını Güncel Türkçe Sözlük, Kubbealtı Lugati vb. kullanarak tespit ederler ve anlamlarını öğrenirler. Devamında, tespit ettikleri yabancı sözcüklere uygun Türkçe karşılık bulma etkinliği yapılabilir. Sözcüğün karşılığının ne olması gerektiği ile ilgili öğrencilerin teklifleri alınır ve bunlar üzerine konuşulur.
2.2. Kelimeler Zihnime Yerleşiyor
Bu çalışma, öğrencilerin yeni öğrendikleri kelimeleri kullanarak zihinlerine yerleştirmelerine ve o sözcüklerle hayal güçlerini geliştirmelerine yöneliktir. Öğrencilere, yarısından çoğunu yeni öğrenecekleri sözcükler verilir. Bu sözcüklerin birbirleriyle çok uyumlu, doğrudan ilişkili olmamasına dikkat edilmelidir. Böylece öğrenciler her kelimeyi tek tek içselleştirirken kendi hayal güçlerini de kullanabileceklerdir. Öğrencilerden verilen sözcükler çerçevesinde bir hikâye kurgusu oluşturmaları ve yeni öğrendikleri sözcükleri doğru bir şekilde kullanmaya çalışmaları istenir. Örneğin “tereddüt, cömert, pusula, ecdad, kıdem, acemi, loş, sığınak” sözcüklerinin anlamlarına önce uygun bir sözlükten bakmaları, ardından bu sözcükleri kullanarak bir hikâye yazmaları istenir.
2.3. Biliyorum – Okuyorum
Bu sözcük etkinliği sınıfça yapılmaya uygundur. Bir öğrenci uygun bir sözlüğü alır, sözlükten rastgele bir sözcük seçer. Arkadaşlarına bu sözcüğün anlamının ne olduğunu sorar. Öğrenciler bu sözcüğün anlamını tahmin etmeye çalışır. Sözcüğün anlamını doğru tahmin eden ilk öğrenci sözlükteki anlamı okur. Sıradaki öğrenciyle etkinliğe devam edilir. Sırayla bütün öğrenciler oyuna katılır. Etkinlik, sözcük söylenerek yapılabileceği gibi sözcüğün anlamı söylenip sözcüğü bulmalarını istemek şeklinde de yapılabilir. Etkinliğin daha heyecanlı olması için etkinlik yarışma şeklinde de düzenlenebilir.
2.4. Bu Sözcük Buraya Yakıştı
Öğrenciler için bir metin hazırlanır ve metindeki bazı yerler boş bırakılır. Ayrıca bir sözlükçe hazırlanarak bazı sözcükler yazılır ve tanım kısımları boş bırakılır. Bu sözlükçedeki kelime sayısı, metindeki boşluk sayısından fazla olmalıdır. Hedefimiz, sözlükçede yer alan sözcüklerin öğrenilmesidir. Metin ve sözlükçe öğrencilere verilir. Boşluklara uygun buldukları sözcükleri yazmaları istenir. Daha sonra verilmiş sözcükleri uygun bir sözlükte bulup sözcüklerin anlamlarını okumaları istenir. Tahminlerini kontrol etmeleri, varsa yanlışları düzeltmeleri sağlanır. Son olarak öğrencilerin sözlükçede boş bırakılan tanım kısımlarını doldurmaları istenebilir.
2.5. Sözcük/Kavram Silsilesi
Bu çalışma; sözcüklerin anlamlarının pekişmesine, sözcükler/ kavramlar arasındaki ilişkinin kurulmasına yardımcı olur. Öğrenciler için kavram haritası veya zihin haritası benzeri bir çalışma kâğıdı hazırlanır. Çalışma kâğıdı her bir öğrenciye verilir, onlardan eksik sözcükleri tamamlaması istenir. Anlamını bilmedikleri sözcükler için sözlüğe bakmaları belirtilir. Çalışma kâğıdının boş bırakılan alanlarında, öğrencinin hâlihazırda verilen sözcük/kavramlarla ilişki kurmasına yardımcı küçük ipuçları verilebilir.
2.6. Öğrenme İstasyonları
Öğrenciler dört gruba ayrılır ve her grubun bir istasyon olduğu belirtilir. Onlara, bu istasyonların tanım, mani, özlü söz ve şiir istasyonları olduğu söylenir. Tanım istasyonundaki öğrenciler, verilen sözcüğün anlamını sözlüğe bakarak yazar (veya tahmin eder). Mani veya tekerleme istasyonundaki öğrenciler, içinde verilen sözcüğün geçtiği bir mani bulur (veya ezberden okur). Özlü söz istasyonundaki öğrenciler verilen sözcüğün içinde geçtiği bir özlü söz bulur (veya kendileri üretir). Şiir istasyonundaki öğrenciler verilen sözcüğün içinde geçtiği bir şiir bulur (veya kendileri yazar). Öğrencilere yeterli süre verildikten sonra öğretmen (veya bir grup öğrenci) istasyonları sırayla gezer ve istasyon sözcüsünü dinler. Bu etkinlik sınıf şartlarına göre farklı şekillerde düzenlenebilir.
2.7. Kutudaki Sözcükler
Küçük kâğıtlara sözcükler yazılır. Öğrencilerden sıra ile bir kâğıt seçmeleri istenir. Öğrenciler seçtikleri sözcüğün anlamını tahmin etmeye ve cümle içinde kullanmaya çalışır. Sonrasında uygun bir sözlük kullanılarak sözcüğün anlamını okunur. Oyun, kâğıtlar bitene kadar devam eder.
2.8. Anlat Bakalım
Öğretmen, sınıfı A ve B olmak üzere iki gruba bölmelidir. Gruptan bazı öğrenciler sözcü olarak belirlenmelidir. Öğretmen, anlatılacak kelimeyi sessizce sözcünün kulağına söylemeli ve sözcüğü anlatması için bir dakika süre vermelidir. Verilen sürede sözcü mimikleriyle ve beden dili yardımıyla kelimeyi anlatmaya çalışmalıdır. Verilen sürede ilk grup kelimeyi bilemezse ikinci gruba söz hakkı verilir. En çok puanı alan grup öğretmen tarafından değişik şekillerde ödüllendirilebilir.
2.9. Bilen Oturur
Bu oyun yeni öğrenilen kelimelerin kavratılmasında etkin olarak kullanılabilir. Öğretmen, yeni öğrenilen kelimeleri ve bu kelimelerin eş anlamlılarını tahtaya yazmalıdır. Sınıftaki bütün öğrencileri ayağa kaldırmalı ve tahtadaki kelimelerin eş anlamlısını sırayla öğrencilere sormalıdır. Doğru yanıtı veren ayaktaki öğrenci yerine oturur. Tahtadaki bütün kelimelerin eş anlamlıları bulunana kadar etkinlik devam eder.
2.10.Anlamını Bul
Oyun için hazırlanmış kelimeler içi görünmeyen bir torba içine alınır. Her takımdaki birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü̈ oyuncular birbirlerine karşı yarışacaklardır. İlk takımın ilk oyuncusu torbadan bir kelime seçer, seçtiği kelimeyi diğer oyunculara göstermez. Kelimeyi, eğer varsa altında küçük puntolarla parantez içinde yazılı kelimeleri kullanmadan, imalar ile dolaylı yoldan anlatarak kendisinden sonra gelen takım arkadaşının bulmasını sağlamaya çalışır. Eğer ikinci oyuncu anlatılan kelimeyi bilirse takım bir puan alır. Sırasıyla diğer takımların birinci ve ikinci oyuncuları da yarışır. Tüm takımların ilk turu tamamlanınca, bu kez ikinci oyuncular torbadan birer kelime çekerek üçüncü sıradaki takım arkadaşlarına anlatmaya çalışırlar ve oyun bu şekilde sürer. Oyunda kullanılacak kelimelerin proje kapsamında öğrenilenler arasından okulda öğretmen veya öğrencilerin, evde de ebeveyn ya da çocukların hazırlaması birçok kazanımla oynanmasını sağlayacaktır.
2.11.Kelime Türetme
Kelime Türetme Oyunu için iki öğrenci tahtaya kaldırılmalıdır. İlk öğrencinin söyleyeceği kelimenin son harfiyle ikinci öğrenci önceden belirlenen bir süre içinde yeni bir kelime türetmeye çalışmalıdır. Tüm kelimeler proje kapsamında yeni öğrenilen kelimelerden seçilmelidir. Aynı kelime iki defa söylenmemelidir. Her yeni kelime için ikinci öğrencinin hanesine puan yazılır. Bu uygulama ile öğrenciler kelimelerin söylenişlerini de tekrar ederek pekiştirirler.
2.12. Harflerden Sözcük Türetme
Öğretmen, proje kapsamında yeni öğrenilen sözcüklerden birini söyler ve öğrenciler bu sözcüğün harflerini yukarıdan aşağıya yazar. Öğrenciler, yukarıdan aşağıya sıralanan harflerden hareketle yeni sözcükler türetir. Türetilen sözcüklerin de proje kapsamında öğrenilen sözcüklerden olmasına dikkat edilir. Etkinlik, daha çok gruplar hâlinde uygulanabilir. Öğrenciler bu etkinlikle yeni öğrendikleri sözcükleri ve sözcüklerin doğru telaffuzlarını tekrar ederek sözcük dağarcıklarını geliştirirler.
2.13. Beyin Fırtınası
Öğrencilerin verilen bir kelimeyi çağrıştıran yakın kelimeleri söylemeleri esasına dayanan bir etkinliktir. Verilen kelimeyi anımsatan en çok sözcüğü söyleyen öğrenci bu etkinliği başarıyla tamamlamış olur. Etkinlik gerçekleştirilirken tek bir eser kaynak alınarak çerçeve daraltılabilir.
2.14. Bu Nedir?
Bu alıştırmada son harfi verilen varlıkların, eşyaların ve kavramların ipuçlarıyla bulunması amaçlanır. Öğrenciler numaralandırılmış beyaz kutuları doldurmak için önce verilen ipuçlarını okumalıdırlar. Verilen ipucu yardımıyla son harfi K olan varlığın, eşyanın veya kavramın ismini boşluklara yazmalıdırlar. Bu etkinlik sınıfta gruplar oluşturularak da uygulanabilir.
2.15. Hatırlatmaca
Belirlenen sözcüklerin başka sözcükleri çağrıştırmasını hedefleyen bir etkinliktir. Numaralandırılmış sözcük gruplarının çağrıştırdığı yeni sözcük, bulmacadaki ilgili boşluğa yazılır. Öğrencilere alıştırmanın nasıl uygulanacağı ayrıntılı olarak açıklanır. Hazırlanan örnek bulmaca sınıfta öğrencilerle birlikte çözülür
2.16. Sözcük Yerleştirme
Sözcük yerleştirme etkinliğinde iki sözcük bulmacanın içine yerleştirilir. Bu sözcüklerden hareketle önceden belirlenen diğer sözcüklerin doğru bir şekilde boş karelere yerleştirilmesi sağlanır. Öğretmen, ilk uygulamayı kendisi yapar. Amaç, sözcüklerin doğru yerleştirilmesini sağlayarak öğrencilerin dikkatini sözcüklere yöneltmektir. Bu alıştırmayla öğrencilerin harf-sözcük analizi yapmaları ve sözcükleri daha iyi tanımaları sağlanır.
2.17. Yeni Adını Sen Bul
İş ve meslek adlarının Türkçe karşılıklarının kullanılması, Türkçenin doğru ve etkili kullanımını desteklemek açısından önemlidir. Bu amaçla çeşitli etkinlikler düzenlenebilir. Örneğin, “Yeni Adını Sen Bul” adıyla bir yarışma düzenlenerek yabancı kökenli meslek adları için yaratıcı Türkçe karşılıklar bulunabilir. Bunun yanı sıra “Eski Mesleğe Yeni Türkçe Ad” adlı bir hikâye atölyesi düzenlenebilir. Bu atölyede öğrencilerden bir mesleğin ne iş yaptığını anlatan bir hikâye yazmaları ve bu meslek için Türkçe bir ad önermeleri istenebilir. Son olarak
“Meslekler Sözlüğü Oluşturma” çalışmasıyla farklı meslek adlarının araştırılması ve bunlar için önerilen Türkçe karşılıkların bir araya getirilmesi sağlanabilir.
2.18. Yazar Sözlüğü Oluşturma
Belirlenen temel eserler arasından seçilen bir yazara odaklanılabilir. Öğrenciler, yazarın eserlerinde geçen, günümüzde nadir kullanılan, anlamı değişmiş veya kültürel bağlamı yeterince bilinmeyen sözcükleri tespit eder. Elde edilen sözcükler ve anlamları derlenerek yazara özel bir sözlük hazırlanabilir. Örneğin, “Mehmet Âkif Ersoy Sözlüğü” adıyla, öğrencilerin hem dil becerilerini hem de sözcük dağarcıklarını geliştirmelerine ve yazarın dil ve üslubunu daha iyi anlamalarına katkı sağlayacak bir çalışma gerçekleştirilebilir.
2.19. Eser Sözlüğü Oluşturma
Öğrenciler, belirlenen temel eserleri inceleyerek eserlerde geçen, günümüzde nadir kullanılan, anlamı değişmiş veya kültürel bağlamı yeterince bilinmeyen sözcükleri tespit edebilir. Bu çalışma sonucunda eser odaklı bir sözlük hazırlanabilir. Örneğin, “Safahat Sözlüğü” gibi eser özelinde sözcük ve kavram derlemeleri yapılabilir. Bu süreç, öğrencilerin hem dil becerilerini geliştirmelerine hem de edebî metinleri daha bilinçli ve eleştirel bir şekilde anlamalarına katkı sağlar.
2.20. Çevrim İçi Sözlük Oluşturma
Çevrim içi sözlük oluşturma etkinliği, belirli bir konuya odaklanılarak öğrencilerin iş birliğiyle bir sözcük dağarcığı derlemesi yapmalarını sağlayan bir süreçtir. Bunun için basit bir form ve tablo sistemi kullanılabilir. İlk olarak “Sözcük”, “Anlamı”, “Türkçe Karşılığı” ve “Örnek Cümle” gibi başlıklar içeren bir form hazırlanır. Katılımcılar bu formu doldurarak sözcükleri ve karşılıklarını girer. Formdan elde edilen veriler otomatik olarak bir tabloya aktarılır. Son aşamada sözcükler alfabetik sıraya göre düzenlenir ve oluşturulan sözlük katılımcıların veya ilgili kişilerin kullanımına sunulur. Bu yöntem, fazla teknik bilgi gerektirmeden hızlı ve etkili bir şekilde ortak bir çevrim içi sözlük oluşturulmasını sağlar.
2.21. Yapay Zekâ ile Sözcüğünü Keşfet
Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde belirledikleri bir sözcüğü yapay zekâ araçlarına sorarak sözcüğün anlamı, eş anlamlıları, zıt anlamlıları ve kullanımına ilişkin örnekleri araştırır. Elde edilen bilgileri Güncel Türkçe Sözlük gibi güvenilir sözlüklerden kontrol eder. Doğruluğu teyit edilen bilgilerden yararlanarak sözcüğün anlamını, eş anlamlı ve zıt anlamlılarını ve örnek cümlesini içeren bir “Sözcük Kartı” hazırlar. Hazırlanan kartlar sınıf veya okul panosunda sergilenebilir.
2.22. Mahallemizin Sözcükleri
Öğrenciler, aile büyüklerinden ve çevrelerindeki kişilerden yörede kullanılan, unutulmaya yüz tutmuş veya günlük yaşamda karşılaşılan farklı sözcükleri öğrenir. Öğrendikleri sözcüklerin anlamlarını, hangi durumlarda ve nasıl kullanıldığını araştırır; elde ettikleri bilgileri güvenilir sözlüklerden kontrol eder. Belirlenen sözcükler, anlamları ve örnek cümleleriyle birlikte sınıfın “Mahallemizin Sözcükleri” sözlüğünde bir araya getirilir. Hazırlanan sözlük sınıfta, okul panosunda veya uygun dijital ortamlarda paylaşılabilir.
2.23. Kelime Anlatma
Öğrencilere proje kapsamında öğrenilen veya seçilen bir kelime verilir. Öğrenciden, verilen kelime hakkında önceden hazırlık yapmaksızın kısa bir konuşma yapması istenir. Konuşmada kelimenin anlamına, çağrıştırdığı duygu ve düşüncelere, günlük yaşamda kullanımına veya kelimeyle ilişkili kavramlara yer verilebilir. Bu etkinlikle öğrencilerin kelimeleri sözlü ifade içinde kullanmaları, düşüncelerini yapılandırmaları ve kendilerini sözlü olarak ifade etmeleri amaçlanır.
2.24. Dönem Sonu İyi Örnekler
Amaç: Dönem boyunca yürütülen çalışmaların görünürlüğünü artırmak ve iyi uygulamaları paylaşmak
Uygulama:
• Okullar, dönem boyunca yürütülen faaliyetlerden seçilen ürünleri okul yürütme komisyonuna teslim eder.
• Ürünler; özgünlük, dil doğruluğu, sözlük kullanımı ve paylaşılabilirlik ölçütlerine göre tasnif edilir.
• Seçilen iyi örnekler okul, ilçe ve il düzeyinde paylaşılır.
Beklenen ürün: Dönem sonu iyi örnek dosyası
2.25. Dilimizin Zenginlikleri Yıl Sonu Şöleni
Amaç: Yıl boyunca üretilen çalışmaları sergilemek, öğrencilerin emeklerini görünür kılmak ve proje kültürünü yaygınlaştırmak
Uygulama:
• İlçelerden gelen materyaller il yürütme komisyonunca tasnif edilir.
• Sergi, sunum, dinleti, kısa video gösterimi ve ödüllendirme bölümleri planlanır.
• Şölen sonunda seçilen ürünler dijital arşive eklenir ve yıl sonu raporuna işlenir.
Beklenen ürün: Yıl sonu sergi/şölen dosyası ve il raporu
3. Lise Etkinlik Uygulama Rehberi
3.1. Dîvânu Lugâti’t-Türk Canlı Harita Çalışması
Sınıf küçük çalışma gruplarına ayrılır; her gruba Kaşgarlı Mahmud’un abidevi eseri Dîvânu Lugâti’t-Türk’ten seçilmiş tarihî ve kültürel değeri yüksek özgün kelimeler verilir. Öğrenciler bu kelimelerin güncel TDK sözlük anlamlarını, etimolojik köken bilgilerini ve XI. yüzyıl metinlerindeki kullanım bağlamlarını akademik ve güvenilir kaynaklar üzerinden kapsamlı biçimde araştırır. Elde edilen veriler doğrultusunda kelimeler geniş bir Türk dünyası haritası üzerinde coğrafi bölge, kültürel etkileşim, kullanım alanı veya çağrışım ilişkilerine göre görsel ögelerle desteklenerek konumlandırılır. Her grup hazırladığı kelimelerin tarihî, sosyal ve dil bilimsel önemini sınıfa sunarak etkileşimli ve canlı bir haritaya dönüştürür.
3.2. Anlamını Bul Panosu ve Dijital Kelime Avı
Öğretmen, haftanın temasına veya incelenen edebî metne uygun zengin bir kelime havuzu oluşturup bu kelimeleri yönlendirici ipucu cümleleri ve görsellerle okul ilan panosuna ve sınıfın dijital platformuna yerleştirir. Öğrenciler kelimelerin detaylı sözlük anlamlarını, eş ve yakın anlamlılarını, zıt anlamlılarını ve günlük hayattaki örnek kullanımlarını bireysel veya grup hâlinde araştırır. Hafta sonuna doğru yanıtlar sınıfta değerlendirilip “Kelime Duvarı”na eklenerek öğrenci cümleleriyle zenginleştirilmiş dijital ve basılı bir sınıf sözlüğü oluşturulur.
3.3. Klasik Metinlerle Kelime Arkeolojisi Dijital Panosu
Öğrenciler; Türk edebiyatının klasik metinlerinden anlamı unutulmaya yüz tutmuş, günümüzde seyrek kullanılan veya anlam kaymasına uğramış kelimeleri seçerek sözlük anlamı, metindeki bağlamı, geçirdiği tarihî anlam değişimleri ve deyim/atasözü ilişkileri üzerine ayrıntılı notlar hazırlar. Hazırlanan araştırmalar dijital panolarda veya etkileşimli sunu dosyalarında birleştirilerek QR kod destekli okul sergileri, dijital kataloglar ve sınıf içi sunumlar aracılığıyla tüm okul topluluğunun erişimine açılır.
3.4. Kadim Kelimeler Tabu Turnuvası
Kadim kelimeler kökeni çok eskilere dayanan, köklü bir geçmişe ve derin bir kültürel birikime sahip, zamanın sınavından geçerek günümüze ulaşmış sözcüklerdir. Sözlüklerden seçilen kadim kelimeler ve yasaklı ipucu kelimeler kartlara yazılır. Öğrenciler takımlara ayrılır; anlatıcı, kelimeyi yasaklı sözcükleri kullanmadan takımına anlatır. Her turun sonunda kelimenin sözlük anlamı okunur ve örnek cümle kurulur.Turnuva sonunda en çok kelimeyi doğru açıklayan takım belirlenir.
3.5. Yapay Zekânın Gözünden Kadim Sözler Dijital Sergisi
Öğrenciler kültürümüzün derinliğini yansıtan bir atasözü, deyim veya kadim kelime seçip bu ifadenin kökenini, kullanım bağlamını ve arkasındaki kültürel hikâyeyi derinlemesine araştırır. Öğretmen rehberliğinde güvenli ve etik yapay zekâ görsel üretme araçları kullanılarak sözün anlam dünyasını ve soyut boyutunu betimleyen özgün dijital görseller tasarlanır. Görsellerin altına sözün anlamı, TDK kaynak bilgisi ve öğrencinin kişisel tahlili eklenerek dijital sergiye dönüştürülür. Tüm bu süreçte kişisel verilerin korunması ilkesine uyularak çıktılar öğretmen denetiminden geçirilir.
3.6. Kadim Sözler Kaligrafi ve Tasarım Yarışması
İl yürütme komisyonunun duyurduğu yarışma şartnamesi, değerlendirme ölçütleri ve teslim takvimi doğrultusunda öğrenciler seçtikleri kadim bir sözü, deyimi veya atasözünü kaligrafi (güzel yazı) sanatı ve görsel tasarım ilkeleriyle estetik bir biçimde kâğıda veya dijital ortama aktarır. Çalışmanın alt köşesinde sözün kısa anlamı, köken bilgisi ve kaynakça özeti yer alırken okul, ilçe ve il düzeyindeki sergilerde dereceye giren eserler ödüllendirilir ve sergilenir.
3.7. Yapay Zekâ ile Türkçenin Doğru Kullanımı Tasarım Yarışması
Öğrenciler sosyal medya, dijital mesajlaşmalar veya internet yayınlarında sıkça karşılaşılan yazım, imla, kelime seçimi ve yabancı kelime özentisinden kaynaklanan dil yanlışlarını tespit ederek doğrusunu TDK sözlükleri, yazım kılavuzları ve öğretmen rehberliğinde doğrular. Yanlış ve doğru kullanımı karşılaştırmalı olarak sunan farkındalık artırıcı afiş, infografik veya dijital kart tasarımları hazırlanır. Tasarımlarda yapıcı, eğitici ve teşvik edici bir dil kullanılarak alaycı, dışlayıcı ve kişileri hedef gösteren örneklerden titizlikle kaçınılır.
3.8. Dijital Sözlük Kısa Video Serisi
Öğrenci veya gruplar seçtikleri kelimelerin detaylı anlamını güvenilir sözlüklerden doğruladıktan sonra kelimenin doğru telaffuzunu, anlamını, edebî bir örnek cümlesini ve yaygın yapılan yazım/kullanım hatalarına dair uyarıları içeren 30-60 saniyelik dinamik video senaryoları hazırlar. Telifsiz ses ve görsel materyallerin kullanıldığı, KVKK ve veli izin onay süreçlerinin eksiksiz tamamlandığı videolar okulun resmi dijital kanallarında haftalık seriler hâlinde yayımlanarak dijital okul sözlüğü arşivi oluşturulur.
3.9. Ayıkla Sosyal Medyanın Dilini Sözlük Çalışması
Öğrenciler dijital mecralarda ve sosyal medyada yaygınlaşan yabancı kökenli, bozulmuş, yozlaştırılmış veya özensiz kelimeleri örnek kullanım cümleleriyle birlikte listeleyip bu kelimelerin Türkçedeki en uygun karşılıklarını ve doğru yazım şekillerini araştırır. Veriler düzenlenerek “Sosyal Medya Dili Sözlükçesi” veya dijital pano formatına getirilir; sınıf içi tartışma oturumlarıyla dil bilinci pekiştirilir.
3.10. En Doğru Dijital İçerik Yarışması
İl yürütme komisyonunun belirlediği formatta (kısa video, afiş, sosyal medya gönderi dizisi veya sesli anlatım/podcast) öğrenciler TDK ve güvenilir kaynaklarca doğrulanmış kelimeler, kurallı cümle yapısı ve kusursuz imla ile özgün dijital içerikler üretir. Hazırlanan ürünler Türkçenin doğru ve etkili kullanımı, özgünlük, kaynak güvenilirliği, teknik görsel/ses düzeni ve estetik nitelik gibi ölçütler çerçevesinde uzman jüri tarafından değerlendirilerek ödüllendirilir.
3.11. Türkçesini Söyleyelim
Öğrenciler günlük yaşamlarında, tabela ve mağaza isimlerinde, reklamlarda veya dijital mecralarda karşılaştıkları yabancı kökenli kelimeleri listeleyip bu kelimelerin Türkçede yerleşik bir karşılığının olup olmadığını sözlüklerden denetler. Yabancı kelimeler yerine kullanılabilecek Türkçe karşılıklar önerilir. Önerilen sözcüklerin neden daha uygun, ahenkli ve köken açısından zengin olduğu dil bilgisi ve anlam bilimsel yönlerden gerekçelendirilir.
3.12. Kelimeler Zihnime Yerleşiyor
Öğretmen, öğrencilerin kelime hazinesini zenginleştirecek ve çoğunun ilk kez karşılaşacağı nitelikli kelimelerden oluşan kapsamlı bir liste sunar. Öğrenciler kelimelerin detaylı anlamlarını ve kullanım alanlarını TDK sözlüğünden inceledikten sonra seçilen yeni sözcükleri içeren özgün kısa hikâyeler, denemeler veya diyalog metinleri kaleme alır. Hazırlanan metinler sınıfta okunarak kelimelerin bağlama uygunluğu ve ifade gücü değerlendirilir.
3.13. Biliyorum, Okuyorum
Sınıfta bir öğrenci sözlükten seçtiği derinlikli bir kelimeyi arkadaşlarına okuyarak kelimenin anlamı hakkında tahmin yürütmelerini ister. Öğrenciler kelimenin kök, ek ve çağrışım ögelerinden yola çıkarak mantıklı tahminlerde bulunur; en yakın tahminler sınıfça tartışıldıktan sonra kelimenin TDK sözlüğündeki resmi anlamı yüksek sesle okunur ve akılda kalıcılığı sağlamak için yeni örnek cümlelerle pekiştirilir.
3.14. Bu Sözcük Buraya Yakıştı
Öğretmen, içerisinde anlam bütünlüğünü tamamlayacak boşluklar bulunan edebi bir metin ve bu boşluk sayısından daha fazla seçeneğe sahip çeldiricili bir kelime listesi hazırlar. Öğrenciler metnin bağlamına, mantık akışına ve üslubuna en uygun kelimeleri boşluklara yerleştirir; uygulama sonunda cevaplar sözlükten denetlenerek yanlış tercihler düzeltilir ve öğrenciler listede kalan kelimelerle kendi özgün cümlelerini kurgular.
3.15. Âkif’in İzinde Safahat’ın Gölgesinde
Öğrenciler İstiklâl Marşı veya Mehmet Âkif Ersoy’un abidevi eseri Safahat’tan en az üç imgesel ve derinlikli kelime seçerek bu kelimelerin anlamlarını, metindeki şairane işlevlerini ve hissettirdiği duygusal çağrışımları araştırır. Seçilen kelimeleri içeren anlamlı cümleler ve görsel tasarımlar birleştirilerek özgün afişler hazırlanır. Okul, ilçe ve il elemelerinden geçen eserler Mehmet Âkif Ersoy’u Anma Haftası etkinlikleri kapsamında sergilenir.
3.16. Gönül Coğrafyamızın Şairleri Karşılaştırmalı Okuma Günleri
Öğrenciler farklı Türk coğrafyalarından (Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan vb.) iki şair veya metin seçerek metinlerde geçen ortak kelimeleri, temaları, imgeleri ve kültürel değerleri tespit eder. İncelemeler karşılaştırmalı okuma fişlerine kaydedilir ve sınıfta düzenlenen sunum oturumunda paylaşılır. Türk dünyasının edebî, dilsel ve kültürel birliği bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilir.
3.17. Türk Lehçelerinde Fiil Çekimleri Karşılaştırma Panosu
Öğrenciler Türk lehçelerinde ortak olarak kullanılan en az on fiil seçerek bu fiillerin farklı lehçelerdeki (Türkiye Türkçesi, Azerbaycan, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar vb.) kişi, zaman ve kip çekimlerini akademik ve güvenilir kaynaklardan araştırır. Ses değişimleri, ek yapıları ve anlam ilişkileri karşılaştırmalı bir tablo hâlinde pano çalışmasına dönüştürülür ve öğretmen denetiminden geçirilerek sınıfta sunulur.
3.18. Türk Dünyası Ortak Sözcükler Afiş Yarışması
İl yürütme komisyonu tarafından duyurulan şartname doğrultusunda öğrenciler Türk dünyasında ortak kullanılan sözcükleri anlam, köken ve kullanım yaygınlığı açısından araştırır. Tasarlanan afişlerde sözcüğün farklı lehçelerdeki yazım biçimleri, Türkçe açıklaması ve kültürel derinliğini temsil eden estetik görsel ögeler yer alır. Dereceye giren eserler il düzeyinde sergilenir.
3.19. Kelimelerin Sırrında Bir Gönül Dostu: Âşık Veysel
Öğrenciler Âşık Veysel Şatıroğlu’nun edebiyatımızdaki yeri ve geleneksel âşıklık kültürü üzerine araştırma yapıp şiirlerindeki derinlikli kelimeleri, deyimleri ve yöresel halk söyleyişlerini tespit eder. Belgesel izleme ve ses kayıtları dinleme etkinlikleriyle ozanın dünya görüşü kavranır. “Kara Toprak” gibi seçkin eserler imge ve edebî sanatlar açısından tahlil edilir. Öğrenciler “Veysel’in İzinde Gönül Dili” konulu özgün denemeler yazar.
3.20. Çevrim İçi Ozan Sözlüğü ve Kelime Havuzu Yarışmaları
Âşık Veysel ve halk edebiyatının zengin söz varlığını dijital ortamda ortak bir kütüphanede toplamak amacıyla; kelime, anlam, kaynak metin ve örnek cümle alanlarını içeren çevrim içi formlar doldurulur. Toplanan veriler öğretmen denetiminden geçirilerek alfabetik bir “Çevrim İçi Ozan Sözlüğü” oluşturulur ve bu kelime havuzu referans alınarak sınıf ile okul genelinde etkileşimli bilgi yarışmaları düzenlenir.
3.21. Dönem Sonu İyi Örnekler ve Dilimizin Zenginlikleri Yıl Sonu Şöleni
Dönem Sonu İyi Örnekler
Amaç: Dönem boyunca yürütülen çalışmaların görünürlüğünü artırmak ve iyi uygulamaları paylaşmak
Uygulama:
• Okullar her faaliyetten seçilen ürünleri okul yürütme komisyonuna teslim eder.
• Ürünler; özgünlük, dil doğruluğu, sözlük kullanımı ve paylaşılabilirlik ölçütlerine göre tasnif edilir.
• Seçilen iyi örnekler okul, ilçe ve il düzeyinde paylaşılır.
Beklenen ürün: Dönem sonu iyi örnek dosyası
Dilimizin Zenginlikleri Yıl Sonu Şöleni
Amaç: Yıl boyunca üretilen çalışmaları sergilemek, öğrencilerin emeklerini görünür kılmak ve proje kültürünü yaygınlaştırmak
Uygulama:
• İlçelerden gelen materyaller il yürütme komisyonunca tasnif edilir.
• Sergi, sunum, dinleti, kısa video gösterimi ve ödüllendirme bölümleri planlanır.
• Şölen sonunda seçilen ürünler dijital arşive eklenir ve yıl sonu raporuna işlenir.
Beklenen ürün: Yıl sonu sergi/şölen dosyası ve il raporu
Dönem boyunca yürütülen tüm faaliyetlerden öne çıkan özgün ve nitelikli ürünler okul yürütme komisyonunca toplanıp özgünlük, dil doğruluğu, kaynak kullanımı ve estetik kriterlere göre tasnif edilir. Seçilen en iyi örnekler ilçe ve il düzeyinde paylaşılarak büyük yıl sonu şöleninde sergilenir, dinleti ve sunumlarla tanıtılarak dijital arşive ve yıl sonu raporuna eklenir.